Krótka odpowiedź. Rodzaje faktoringu różnią się odpowiedzią na cztery pytania: kto ponosi ryzyko, że odbiorca nie zapłaci (pełny albo niepełny), czy odbiorca wie o finansowaniu (jawny albo cichy), czyje faktury są finansowane (zwykły albo odwrotny) i gdzie jest dłużnik (krajowy albo zagraniczny). Rodzaje się łączą: jedna umowa bywa na przykład jawna, niepełna i krajowa. Najpierw ustal, które z tych pytań jest dla Twojej firmy najważniejsze, bo to ono zawęża wybór.
Jakie są rodzaje faktoringu?
Rodzaje faktoringu to różne odpowiedzi na te same cztery pytania, a nie cztery osobne listy produktów. Każda umowa zawiera po jednym wyborze z każdej pary, dlatego nazwy się łączy: faktoring krajowy, jawny, niepełny. Z tego powodu pytanie „jakie są dwa rodzaje faktoringu” ma kilka poprawnych odpowiedzi. Najczęściej chodzi o parę pełny i niepełny, czasem o parę jawny i cichy.
| Pytanie | Rodzaje | Kiedy to ma znaczenie |
|---|---|---|
| Kto ponosi ryzyko, że odbiorca nie zapłaci? | pełny (bez regresu), niepełny (z regresem), mieszany, z ubezpieczeniem | Gdy odbiorców jest niewielu albo ich kondycja budzi wątpliwości |
| Czy odbiorca wie o finansowaniu? | jawny, półjawny, cichy | Gdy relacja z odbiorcą jest wrażliwa na obecność trzeciej strony |
| Czyje faktury są finansowane? | zwykły (sprzedażowy), odwrotny (zakupowy) | Gdy problemem są płatności do dostawców, a nie od odbiorców |
| Gdzie jest dłużnik? | krajowy, eksportowy, importowy | Gdy sprzedajesz za granicę albo kupujesz od zagranicznych dostawców |
Faktoring pełny i niepełny — kto ponosi ryzyko?
O tym, kto ponosi ryzyko niewypłacalności odbiorcy, decyduje prawo regresu, czyli prawo faktora do zwrotu pieniędzy od Ciebie. W faktoringu niepełnym (z regresem) faktor to prawo zachowuje: gdy odbiorca nie zapłaci, roszczenie wraca do Ciebie. W faktoringu pełnym (bez regresu) faktor bierze to ryzyko na siebie, zwykle do ustalonego limitu na odbiorcę i pod warunkiem, że faktura została wystawiona prawidłowo. Bywa też faktoring mieszany, w którym część należności przejęta jest z ryzykiem, a część bez.
Rynek nie wskazuje wyraźnego zwycięzcy. Według danych Polskiego Związku Faktorów (PZF) w 2022 r. obroty faktoringu niepełnego i pełnego były niemal równe: niepełny miał 49% udziału, pełny 51%.
Faktoring jawny i cichy — czy odbiorca wie?
W faktoringu jawnym, zwanym też otwartym, odbiorca dowiaduje się o przelewie wierzytelności i płaci faktorowi. W faktoringu cichym, zwanym tajnym, nie wie o niczym: płaci na Twój rachunek, a Ty przekazujesz pieniądze faktorowi. Pomiędzy nimi stoi faktoring półjawny, w którym cesja nie jest wprost ujawniona, ale wynika z okoliczności.
Na rynku dominuje wariant jawny. W obrotach Polskiego Związku Faktorów w 2022 r. faktoring jawny (422,5 mld zł) wielokrotnie przewyższał cichy (38,0 mld zł). Faktoring cichy daje dyskrecję, ale pieniądze odbiorcy przechodzą najpierw przez Twoje konto, więc faktor może stawiać przy nim wyższe wymagania.
Faktoring zwykły i odwrotny — kto jest klientem?
Faktoring zwykły finansuje faktury, które Ty wystawiasz swoim odbiorcom. Faktoring odwrotny, zwany też zakupowym albo zobowiązaniowym, odwraca ten schemat: przedmiotem są Twoje zobowiązania wobec dostawców, które faktor reguluje, a Ty rozliczasz się z nim w późniejszym terminie. To rozwiązanie dla firmy, która chce wydłużyć sobie czas na zapłatę dostawcom, a dostawcom zapewnić pieniądze od razu.
Faktoring krajowy, eksportowy i importowy
Faktoring krajowy dotyczy faktur w obrocie między firmami z Polski i od niego zaczyna się większość umów. Faktoring eksportowy finansuje sprzedaż odbiorcom za granicą, a importowy zakupy od zagranicznych dostawców. W transakcjach zagranicznych dochodzą waluta, obce prawo i ocena zagranicznego odbiorcy, dlatego umowy są bardziej złożone, a pytania do faktora trzeba zadać wcześniej.
Inne rodzaje: z ubezpieczeniem, zaliczkowy, zamówieniowy, samorządowy
Poza czterema podstawowymi osiami spotkasz kilka nazw opisujących szczegóły umowy:
- Faktoring z ubezpieczeniem łączy finansowanie z ubezpieczeniem należności. Ryzyko braku zapłaty obejmuje ubezpieczyciel, a zakres ochrony wynika z polisy.
- Faktoring dyskontowy, zaliczkowy i wymagalnościowy to trzy sposoby rozliczenia. Dyskontowy oznacza natychmiastową zapłatę wierzytelności pomniejszonej o koszty, zaliczkowy wypłatę części wartości faktury z dopłatą reszty później, a wymagalnościowy rozliczenie dopiero po zapłacie odbiorcy lub po okresie karencji.
- Faktoring zamówieniowy opiera się na zamówieniu albo kontrakcie i działa, zanim wystawisz fakturę.
- Faktoring samorządowy dotyczy należności od jednostek samorządu terytorialnego.
Jak wybrać rodzaj faktoringu do swojej sytuacji?
Wybierz rodzaj, który odpowiada na Twój największy kłopot, a pozostałe wymagania potraktuj jako warunki dodatkowe:
- Masz sprawdzonych odbiorców i chcesz zachować kontrolę nad kosztami: zapytaj o faktoring niepełny.
- Kilku dużych odbiorców to większość Twojej sprzedaży: rozważ faktoring pełny albo z ubezpieczeniem.
- Odbiorcy nie powinni wiedzieć o finansowaniu: zapytaj o faktoring cichy i jego wymagania.
- Problemem są płatności do dostawców: sprawdź faktoring odwrotny.
- Sprzedajesz za granicę: zapytaj o faktoring eksportowy i obsługę walut.
- Dopiero zaczynasz działalność: zobacz ranking faktoringu dla nowych firm.
Pozostałe zestawienia znajdziesz wśród rankingów faktoringu. To zestawienie nie jest poradą finansową ani prawną. Warunki konkretnej umowy warto potwierdzić z księgowym lub doradcą.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są dwa rodzaje faktoringu?
Najczęściej mówi się o dwóch parach: faktoringu pełnym i niepełnym (kto ponosi ryzyko niewypłacalności odbiorcy) oraz jawnym i cichym (czy odbiorca wie o finansowaniu). Obie pary opisują tę samą umowę, więc rodzaje się łączą.
Co to faktoring jawny?
Faktoring jawny, zwany też otwartym, to taki, w którym odbiorca faktury dostaje zawiadomienie o przelewie wierzytelności i płaci bezpośrednio faktorowi. Jego przeciwieństwem jest faktoring cichy, w którym odbiorca o finansowaniu nie wie.
Na czym polega faktoring zaliczkowy?
Faktor wypłaca od razu część wartości faktury, czyli zaliczkę, a resztę pomniejszoną o koszty dopłaca po zapłacie odbiorcy. Wysokość zaliczki i terminy rozliczenia wynikają z umowy z faktorem.
Na czym polega faktoring krajowy?
Faktoring krajowy finansuje faktury w obrocie między firmami z Polski, bez przekraczania granicy. Waluta, prawo i dłużnik są krajowe, więc umowa jest prostsza niż w faktoringu eksportowym.